Kennisnet Speciaal Onderwijs Archief
Auteur: Marianne Wiersema
Voor het laatst gewijzigd op 6 november 2006
De afgelopen jaren verschenen regelmatig wetenschappelijke publicaties over de waarde van muziek. Alle onderzoekers kwamen tot dezelfde conclusie: muziek maken levert naast ontspanning en plezier ook een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling van het kind. Onbegrijpelijk dat er van deze boodschap zo weinig doorklinkt in onze scholen. Zijn de publicaties niet overtuigend genoeg?
Op uitnodiging van het ‘Ministry of Education and Training’ gaf ik onlangs muziektrainingen aan studenten en leerkrachten uit het speciaal onderwijs in Vietnam. Hun leergierigheid en enthousiasme overtrof mijn verwachtingen, maar de reacties van ouders die getuige waren van een muzieklesje aan hun kinderen, bezorgden me een brok in de keel. (Alle kinderen hadden een ernstige verstandelijke beperking, de meesten spraken niet of nauwelijks, en sommigen waren bovendien autistisch.) Na afloop van de les barstte een moeder in snikken uit: “Ik heb mijn kind nog nooit zo gelukkig en actief gezien!”
Hier kon geen enkele wetenschappelijke verhandeling tegenop. Uitgerekend háár kind had zich bij mijn binnenkomst demonstratief van me afgewend. Ze wilde me niet groeten, en maakte met een nors gezicht brommende geluiden. Het was duidelijk: ze wilde me niet, ze wilde geen contact ….totdat ze muziek hoorde! Ze richtte zich op, ze begon te lachen, en….deed vanaf dat moment actief mee!
Boeiend, speels en zinnenprikkelend muziekonderwijs doet wonderen. Kinderen die anders nauwelijks te bereiken zijn stellen zich open: voor contact, voor ontdekkingen, en leermomenten. Terwijl ze zichtbaar genieten van alles wat er gebeurt, kun je latente mogelijkheden aanboren en ontdekkingen van woorden voorzien. Door het spelplezier laten ze zich verleiden tot actie. Zó leren deze kinderen, en zó beleven ze geluksmomenten: “ik kán iets (hoe weinig dat in onze ogen misschien ook is), en ik doe mee, ik hoor erbij.”
Die geluksmomenten en die kansen gun je toch iedereen? Zeker de kinderen die dat zo hard nodig hebben. Oog voor de leerling als volledig mens is dan een eerste vereiste. Belevingsgericht werken is daarbij vele malen belangrijker dan resultaatgericht onderwijs dat keurig vastgelegd is in een systematische curriculumopbouw. Zo’n doorgaande lijn kan uiterst nuttig zijn voor kinderen bij wie de ontwikkeling volgens vrij voorspelbare lijnen verloopt.
In het speciaal onderwijs zitten kinderen bij wie dat meestal niet het geval is. Hun ontwikkeling kan ernstig vertraagd zijn, is vaak onvoorspelbaar, en stagneert soms. Daarom is het in het speciaal onderwijs veel minder belangrijk wat wíj willen, en wat wíj vinden dat ze moeten kunnen en kennen op een bepaald moment. Het maken (en onderhouden) van contact is daar het allerbelangrijkste. Daarnaast moet je openstaan voor ieders eigenheid en mogelijkheden, goed kunnen observeren, kunnen inspelen op spontane reacties, heel goed weten waar je mee bezig bent (je dus goed voorbereiden) en weten welke muzikale activiteiten je zoal kunt aanbieden. En… je moet kunnen spelen! Spelen met de kinderen, en spelen met muziek.
Als je dát kunt (en dat is te leren!), geef je de kinderen met muziek een cadeau van onschatbare waarde. Een cadeau voor nu , en een cadeau voor later!
Over Marianne Wiersema
Zo’n 10 jaar geleden was Marianne Wiersema vakdocent muziek aan een Tyltylschool (school voor meervoudig gehandicapte kinderen). Daar zag ze tot haar grote verbazing hoe Irene (een autistisch meisje dat op school nog nooit haar stem had laten horen) na drie muzieklessen plotseling boven alles en iedereen uitzong en begon te praten! Ook zag ze Els: Els (18) zat in een grote elektrische rolstoel, was blind en ernstig verstandelijk gehandicapt, en ze kon niet praten, maar… ze genoot intens en bloeide helemaal op tijdens de muzieklessen! Dankzij een rijkssubsidie zijn er nu diverse materialen ontwikkeld voor het speciaal onderwijs en opleidingsinstituten.
Meer informatie
www.muziekspeciaal.com
www.toorts.nl