Kennisnet Speciaal Onderwijs Archief
Auteur: Femke Woudstra
Voor het laatst gewijzigd op 30 maart 2010
Bekijk de video
Femke Woudstra en Wendy Schraven zijn werkzaam als leerkrachten op één van de Taalbrugscholen: De Horst in Eindhoven, een school voor kinderen met taal- en/of spraakproblemen. Sinds 2006 houden zij zich bezig met het maken van digitale prentenboeken en digitale leeromgevingen waarin lesdoelen in samenhang worden geïntegreerd.
Digitale prentenboeken zijn hot in onderwijsland. Kinderen blijken volgens verschillende onderzoeken baat te hebben bij de visuele beelden, de herhaling en zelfstandigheid die het lezen van digitale boeken bieden op onder andere het gebied van woordenschatuitbreiding. Kinderen kijken, lezen en beluisteren op school bestaande en bovendien geanimeerde boeken. Kinderen zijn betrokken terwijl ze prachtige boeken inzien.
Digitalige boeken bieden een extra dimensie. Deze boeken worden door leerlingen zèlf in zowel de onderbouw, middenbouw als bovenbouw ontworpen in het primair onderwijs. De woordenschat van kinderen ontwikkelt zich door aan te sluiten op het taalniveau van het individuele kind op het moment dat er een verhaal bedacht wordt in de klas. Bovendien worden lesdoelen vanuit meerdere vakgebieden geïntegreerd en het digitalige boek wat als product ontstaat, kan weer worden ingezet als middel om de lesstof te herhalen.
In Eindhoven op de Taalbrugschool worden aan het einde van bepaalde thema’s digitalige boeken ontworpen als extra taalstimulans. De boeken worden van a tot z door de leerlingen in elkaar gezet. De leerlingen worden aangesproken op hun kwaliteiten op het gebied van taal, wereldoriëntatie, ict en creativiteit. Het zelfbedachte verhaal, de illustraties, de gesproken teksten worden digitaal gebundeld en op de website van de klas gezet. Leerlingen bedenken samen of in groepjes een verhaal rondom doelen vanuit een of meerdere vakgebieden. Zij ontwerpen samen met de leerkracht in samenhang zodat de lesstof op deze manier begrijpelijker wordt. Twee weken lang worden de doelen uitgediept en ontstaat er een inhoudelijk verhaal met tekst en afbeeldingen. Als het digitalige product vervolgens wordt ingezet op de computer, kunnen de leerlingen de inhoud van het eigen digitalige boek nog eens herbeleven, oefenen en het zich de nieuwe taal op deze manier eigen maken. Ook de lesstof vanuit bijvoorbeeld het vakgebied wereldoriëntatie kan zelfstandig of in tweetallen achter de computer worden herhaald.
Samen stonden Femke Woudstra en haar toenmalige stagiaire Wendy Schraven in 2006 voor de klas en zij bedachten samen met de kinderen naar aanleiding van het thema ‘De lente’ een verhaal. De leerlingen in deze groep hadden een gemiddelde leeftijd van 7 jaar en zij hadden moeite met het correct formuleren van samengestelde zinnen. Om de betrokkenheid van de kinderen te vergroten op taalgebied werd een fantasieverhaal bedacht met alle kinderen in de klas. De kunst is om dan ook àlle kinderen te betrekken en te motiveren om het verhaal te laten ontstaan. Op deze mooie lentedag werd het verhaal geboren rondom ‘Bonko de krokodil’. De taal waarmee kinderen komen tijdens het bedenken van het verhaal, wordt door de leerkrachten op een hoger plan gebracht.
Bonko de krokodil kan niet slapen. Onrustig ligt hij in de modder te woelen terwijl hij in slaap probeert te komen. Er is iets veranderd in het bos en het zit hem niet lekker. Hij kan de slaap maar niet vatten. Bonko besluit midden in de nacht om op pad te gaan en te onderzoeken wat er nu precies anders is dan anders…
In het donker ziet hij geen hand voor ogen. Hij zal moeten wachten tot de volgende ochtend. Teleurgesteld valt hij uiteindelijk toch in slaap. Terwijl de zon opkomt, wordt hij gewekt door het gefluit van de vele vogeltjes en door de verschillende bloemengeuren. Nieuwsgierig wandelt hij rond en bekijkt het bos op zijn gemakje. Langzaam wordt hem duidelijk dat het heel normaal is dat een bos veranderd gedurende de seizoenswisselingen en dat hij zich hier zeker niet ongemakkelijk over hoeft te voelen. Sterker nog; er wordt hem door de wijze uil geleerd om te genieten van wat de verschillende seizoenen met zich meebrengen.
Voorafgaande aan het ontwerpen van een digitalig boek is het aan te raden om je hoofddoel helder te hebben. Met het ontwerpen van digitalige boeken kun je de nadruk leggen op het uitbreiden van de woordenschat, het correct leren verwoorden in goed opgebouwde samengestelde zinnen, technisch leren lezen of begrijpend lezen. Daarnaast kun je subdoelen formuleren omdat je bijvoorbeeld wilt dat de leerlingen tijdens het uitwerken van hun verhaal kennis opdoen op het gebied van wereldoriëntatie of rekenen. Wanneer het digitalige product wordt ingezet als middel, worden de lesinhouden zichtbaar en hoorbaar op het beeldscherm van de computer. Er kan geoefend worden. Vervolgens is een digitalig prentenboek prachtig om te presenteren voor ouders en leerlingen op een digitaal schoolbord, omdat de illustraties en ingesproken teksten daar mooi en duidelijk op uitkomen.
Momenteel zijn er meerdere leerkrachten en logopedisten zowel in de onderbouw als in de bovenbouw aan de slag gegaan met het ontwerpen van digitalige boeken. Een logopedist bespreekt met de leerkracht de doelen op taal- en/of spraakgebied. Samen bekijken zij hoe ze het gekozen doel kunnen verweven in het verhaal. Leerlingen die moeite hebben met het uitspreken van bepaalde klanken oefenen met het boek woorden waarin die klanken voorkomen, deze woorden worden dan met een andere kleur weergegeven. De woorden zijn ook visueel terug te vinden op de bijbehorende illustratie.
In de bovenbouw worden de leerlingen in groepjes verdeeld en zij bedenken per groepje een eigen verhaal en maken het boek vervolgens geheel eigenhandig digitaal. Een boek in de bovenbouw kan bijvoorbeeld als doel hebben om een verhaal te leren schrijven met een goede verhaalopbouw, om personages uit te diepen of om een spannende wending te kunnen geven. Bovendien is er behalve op het gebied van taal ook op het gebied van ict-onderwijs, rekenen en wereldoriëntatie nog van alles mogelijk.
Meer informatie
Om meer te lezen over de mogelijkheden die digitalige boeken bieden en om zelf een digitalig boek te ontwerpen kunt u het boek ‘Digitalige boeken’ bestellen via www.digitaalprentenboek.nl. Hierin worden de mogelijkheden voor zowel het jongere kind als het oudere kind uiteengezet. Ook is er bij het boek een visueel stappenplan toegevoegd om stapsgewijs te komen tot een eigen creatief ingevuld digitalig prentenboek.